26-01-10

Leiden en zo...

Bent u klaar voor x observaties en overwegingen over 'leiden' , het woord en het concept? Het ene interessanter dan het andere. Daarom nummer ik, en u 'springt' maar...

 Opvallend hoeveel woorden wij in het Nederlands hebben met leiden. Niet dat er bijzonder veel zijn, maar toch flink wat. Maar ze hebben zelden dezelfde Latijnse  stam. Normaliter zou het ducere zijn ('il Duce' hebben de Italianen aan den lijve meegemaakt).

0. 'Leiden'  betekent etymologisch : doen lijden, in de betekenis van 'doen gaan' (een causatief dus). (Vandaar: een maand geleden [voorbijgegaan], overleden, ...). Natuurlijk lijkt dat veraf te staan van ons leiden...

 

1. Verleiden/ seduce/ séduire/ verführen : eigenlijk misleiden (iemand zover krijgen dat hij / zij doet wat ik wil, niet meer wat hij wil). Denk aan bekoren... Duc- dus wel. (Ver- heeft als suffix wel vaker een negatieve betekenis: verdraaien, verkommeren, ...)

 

2. Een land leiden/ lead ???/mener ???/ führen. Tja, het kan in het Nederlands. Maar impliciet verwachten wij een doel, vermoed ik : leiden naar [het beloofde land]. En dan heb je leiderschapskwaliteiten nodig. Maar die mensen zijn geen leiders mee, o nee, zij zjin 'leidinggevende'. Zij lijjken dus te geven wat anderen nodig hebben, denk ik. Het is meer dan een functie, het is een activiteit.

Vermoedelijk associëren we hier land met volk. Maar couranter zou kunnen zijn: sturen, besturen, zoals gouverner, met le gouvernail, het roer (van een schip). Een land als een schip dus...

 

3. Begeleiden/ accompany, guide/ accompagner, guider/ begleiten. Hier komt de kat op de  koord, zouden de Vlamingen zeggen: een probleem dient zich aan. Want het klinkt behoorlijk anders: I accompany someone/ I guide someone. De eerste persoon lijkt zijn vrijheid te bewaren, de tweede verliest een stuk van zijn vrijheid. Ook interessant: geestelijke begeleiding in een religieuze context heet gewoonlijk zelfs spiritual direction, ook al lijkt een spiritual guide (een goeroe ?) ook mogelijk. Begeleiden echter lijkt - lijkt ! - de begeleide alvast zijn of haar vrijheid niet te ontnemen.

Interessant nog: mgr. Léonard verklaarde bij zijn aanstelling dat hij 'homoseksuelen had vergezeld'. Wat een interessante verspreking ! Hij bedoelde natuurlijk dat hij hen had begeleid, als geestelijk begeleider. Maar zoals hij het hier uitdrukt, had hij iets heel anders gegaan: hij was letterlijk met hen meegegaan. Waarheen ? Ik durf het mij niet voorstellen... Maar een interessante kwestie.

Ook nog apart: een dubbel prefix... Geleiden: lijkt nogal ouderwets. We geleiden alleen 'naar de laatste rustplaats'. Wel courant: bepaalde stoffen geleiden beter dan andere (zoals ladderpolymeren, wat dat ook mogen wezen...). Maar geleiding is wel conductie. En een leiding is een conduct. Duc- dus.

Voor mystice: mensen moeten een suuver conduut zijn, volgens Ruusbroec, een zuivere leiding/ doorstroomkanaal voor Gods liefde.

Vandaar conduire une voiture: een auto geleiden, besturen, zeg maar. Autoegeleider en treingeleider kunt u nog vinden. Maar in feite gaat het weer over sturen, zoals gouverner, besturen, met le gouvernail, het roer (van een schip).

4. *Beleiden bestaat niet, beleid wel/ policy/ politique/ Verwaltung. Wat vreemd toch. Een politiek dus, ook een soort beheer, zou ik zeggen, maar woordenboek noemen het een 'policy'. Leiden dus naar doelen toe.

 

5. Afleiden/ deriver : weg van de oever dus (ripa), denk ik.

6. Inleiden/ introduce/ introduire/ einleiten (...). Duc- dus opnieuw.

7. Uitleiden : vermoedelijk geen vertaling als tegenhanger van inleiden. Nu beide woorden (in 6 en 7) hebben ook nog minder praktische betekenissen...

 

8.*Aanleiden bestaat niet, aanleiding wel/ occasion/ Anlass (Beweggrund). De Eng./ Franse term klinkt toch een beetje anders, minder causaal, dan de onze...

 

9. Herleiden/ reduce/ reduire/ reduzieren. Maar hier zitten we wel met een semantische kwestie, maar in België is het oké als standaardtaal (beperken, terugbrengen, ...). Elders is het eerder omzetten in een andere vorm, makkelijker...

 

10. (Samen met 11 te lezen) Rondleiden/ show around/ faire faire le tour, visiter/ herumführen. Zoals een gids/ guide.   

11. Omleiden/ divert, redirect/dérouter, détourner/ ablenken, umleiten. Dat is al minder leuk: we moeten een omweg maken, we nemen niet de kortste weg !

 

12. Nog interessant: opleiden. Het zou het meest verwant moeten zijn met educate/ eduquer (erziehen), bij ons is opleiding eerder een variant van training/ formation/Ausbildung.

Tja, ik heb er genoeg. Ik hou het hierbij. U hebt genoeg geleden ! ;-)

 

 

 

 

12:37 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: leiden, begeleiden, herleiden, opleiden |  Facebook |