24-02-10

Landmarks en hypermarkten

Sjonge, wat voor toestanden. Na Opel nu ook Carrefour, dat radicale maatregelen neemt, waarvoor ik niet graag de emotionele term 'bloedbad' in de mond neem, maar toch een aanslag op de werkzekerheid. Bijzonder verontrustend op zich.

En daarbij hoorde ik twee woorden vallen, met enige verklarende waarde, of minstens die iets aangeven van wat het belang ervan is.

Hypermarkt om te beginnen. Carrefour had gemikt op enorme supermarkten. Een veld vol rekken als het ware. Auchan is in dat opzicht al wereldberoemd in Vlaanderen, maar dan ook minstens wegens zijn lage prijzen. Maar er wordt gesuggereerd dat die grootschaligheid die afgang verklaart. Ik begrijp: een grote Delhaize is me al genoeg, pardon, te veel. Maar vermoedelijk biedt het formaat geen voldoende verklaring. Ik vermoed dat binding en imago veel meer betekenen. Ik vang op dat Delhaize scoort door de kwaliteit van groenten en dergelijke, Colruyt dan weer door zijn lage prijzen, denk ik, en zijn meerwaarde... Carrefour kan daar niets tegenover stellen, vrees ik. En zeggen dat geen CEo erin slaagde om op twintig jaar tijd een reddend concept te vinden... Griezelig - of een bewijs van mismanagement...

Iemand van 'DS' had het op de radio over de verdwijning van een 'landmark', wat de journalist prompt vertaalde als een 'mijlpaal'. Interessant. Inhoudelijk eerst: inderdaad, GB en later Carrefour behoorden tot het grootwarenhuizenlandschap. De GB in Kortrijk was de bestemming van een soort wekelijkse inkoopreizen, herinner ik mij, maar verloor nadien aan attractie, deels door de verre afstand - vermoedelijk ook weer een gevolg van de optie voor grote winkels. maar dus een landmark, inderdaad. En een bekend landschap lijkt steeds meer af te takelen: niets is voor eeuwig, of steeds minder.

En soms is een landmark inderdaad een mijlpaal. maar hier niet. Een mijlpaal kan het zij als we het hebben over een geschiedenis: een plek waar we beseffen dat een stuk van onze weg is afgelegd. Hier dus niet passend. Maar het alternatief ? Een 'baken' ???

 

 

 

15:19 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

21-02-10

Sky marshals en gendarmen

Ik las net iets over 'sky marshals' -en was gefascineeerd door het woord 'marshal', ook nog eens door de combinatie. En hop: een vraag op forum.wordreference.com, en een ontdekkingsreis... Even uw Engelse oefenen, maar daaronder nog wat beschouwingen in het Nederlands...

"I have just read that 'sky/ flight/air marshals' have been approved of: police officers in civilian clothes, or "undercover law enforcement/ (anti-)terrorist agent on board a civilian aircraft"...

Now, I like the word 'marshal' and I wonder what words you have (and what the origin is) to refer to (mainly local) policemen.

Eng. 'marshal' turns out to have been a horse-groom (Frank. *marhskalk, lit. "horse-servant"); our 'maarschalk' in Dutch has climbed up the social ladder, as he is now the most high-ranking army officer. As a matter of fact the constable was the marshal's colleague, or even his chief; he was "the count of the stables", or in Late Lat. the "comes stabuli", a function "established by Theodosian Code, c.438 C.E.".
There are also the legendary sheriffs of course...

In Flanders/ Belgium (Dutch) and the Nederlands we had
- B (no longer): veldwachters (een veldwachter) - lit. a guard of the field, but surely a calque of the French champêtre (Lat. campestris, I think), where you recognize the word champ
- B (no longer): rijk/s/wacht: lit. the guard of the empire, the state (with a gen. /s/), a federal and semi-military police structure now merged with the police
- NL (still existing) marechaussee : probably related with marshal/ maarschalk, so it seems, whereas I had thought of a kind of country-side road (chaussee) police on horseback (mare) ; my source is not quite clear

In French I know of
- champêtre: see above
- gendarme: gens d'armes, so it seems, people with guns, I guess, the only ones allowed to carry guns [but it also seems to refer to a bug carrying a red-and-black shield)."

Zoals gezegd: het grondwoord voor mij is de veldwachter, de staljongen met verantwoordelijkheid. Maar dan krijgt het plots een globale context: sky marshal. Of: de individuele burger, de kleine gemeenschap, bedreigd door een globale bedreiging.

Typische ontwikkeling van deze tijd: grootschaligheid, lijkt mij. Terwijl er tegelijk gehunkerd wordt naar kleinschaligheid. Anderzijds denk ik dat het subsidiariteitesprincipe nog altijd bijzonder menselijk is: op een zo laag mogelijk niveau ('echelon') spreken en overleggen...

Het gevaar voor een spagaat is groot: de niveaus verwijzen naar elkaar, maar ze zijn moeilijk te verzoenen. Soms is globaal overleg het meest zinnige, maar nooit mag het lokale niveau vergeeten worden.

Vermoedelijk een typische paradox, waarbij de kunst van het onderscheidingsvermogen telt !

 

11:07 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: sky marshal, politie, subsidiariteit, paradox |  Facebook |

16-02-10

Schuld, monocausaliteit en on-genade

Verschrikkelijke ramp in Buizingen, verschrikkelijk. Vooral het leed, dat voor de media anoniem blijft. We kunnen wel vermoeden wat er bij een aantal gezinnen (en misschien soms jonge) is gebeurd want  als een spitsuurtrein wordt aangereden, dan zijn vooral beroepsactieve mensen het slachtoffer: de getuigen van gisteren waren allemaal dertigers, veertigers, weinig vijftigers. Dit zijn dan traumatiserende omstandigheden voor hen.

Opvallend dat dat in de vooral audiovisuele media geen aandacht krijgt. Wel 'feiten': aantallen (slachtoffers), reddingswerkzaamheden, omstandigheden van het ongeval en dan vooral - zo lijkt het toch - de vraag naar schuld. Vanmorgen hoorde ik het nog: de boeman, de zwartepiet doorschuiven, aansprakelijkheid, ... Schuld dus!

Mij lijkt dat wij nauwelijks nog kunnen verdragen dat iets 'zomaar' gebeurt, door bijvoorbeeld onwaarschijnlijke samenlopen van omstandigheden. Ik bedoel... In 'DS' bv. as ik niet al te lang geleden interviews van mensen die ondanks veilig rijgedrag mensen hadden aangereden (kind plots van achter een auto, enz.). Als die mensen het ongeluk hebben dat de verwanten van het slachtoffer de 'lotsdimensie' niet erkennen, dan wordt hun leven gruwelijk - nog gruwelijker dan het al is door dat ongewilde ongeval.

Voor ik doorga: uiteraard moeten wij vermijden, voorzorgen nemen, de omstandigheden onderzoeken. Zeer zeker. Zeker moeten wij een en ander via wetten en regels proberen te regelen. Maar ik denk dat het noodzakelijk is dat we ook een soort 'fatum' onderkennen. Of minstens de inbedding van een bedrijf in een meedogenloze economische context, waarbinnen het bijzonder moeilijk is alle partijen tot hun recht te laten komen door de (gecreëerde) schaarste, en vooral de belangen van alle partijen.

Mij lijkt dat een en ander het gevolg is van een autonomiedenken: schuld moet dus ook persoonlijk zijn, of minstens aan een instantie toegeschreven kunnen worden. Ook al omdat dat toelaat een schietschijf, een zondebok, een... pispaal, te vinden om emoties op af te reageren. Het gevaar is echter dat ons huidige 'schulddenken', na een instant-analyse schuldigen ont-dekt/ 'blootlegt', zonder onderzoek ten gronde (nu EU, de spoorwegen, de minister), en dan het mes in de wonde draait, als een grootinquisiteur... Ik las net nog in 'DS': een mediacriticus dringt erop aan dat medie moeten leren erkennen dat ze het (nog) niet weten.

Nog een aspect is democratie in deze. Een totalitair systeem laat toe sneller te reageren, een democratie moet het hebben van 'checks and balances', waardoor de procedure, bv. met Europa, haar beslag moet krijgen. Dus: tragisch uitstel door een beter 'systeem'.

Opvallend trouwens dat de media geen middelen vinden om ook rouw aan bod te laten komen. De journaals lijken hun enige taak te zien in het verslag geven en het duiden, maar deze menselijke dimensie ontbreekt nagenoeg totaal, lijkt mij. Het is ook de moeilijkste, akkoord.

Ik zie een tragisch samengaan resp. conflict tussen autonomiedenken, democratische werking en dwingende, blinde economische logica: we willen individuen verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid geven, ook alle partijen inspraak geven, terwijl anderzijds de economie het individu, en geregeld zelfs CEO's en/of EU, de wapens/ het roer uit handen slaan. Dan past een gewoon schuldbegrip niet meer. Het begrip 'monocausaliteit' moeten we uit het woordenboek schrappen.

Maar ik ontken niet dat alle mogelijke voorzorgen moeten worden getroffen door eerst te onderzoeken wat er net is gebeurd. Maar iemand beschuldigen of aanklagen moet later gebeuren. Mensen die niet direct schuldig izijn, moeten niet in ongenade vallen - of gestort worden. Ten andere: het is te simpel te verklaren dat er gewoon goede en slechte rechters, politieagenten, zijn. Betere en slechtere, zeker, maar geen simplismen graag. En genade.

 

 

 

 

09:55 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

15-02-10

Trappistinnen hebben geen FOMO...

Ik las van de morgen dat Facebook bij een bepaalde columnist [Kristof Hofkens in 'DS']leidt tot fomo. Toen ik daarnet de uitzending over de trappistinnen in Brecht bekeek op Eén, bedacht ik dat zij niet aan fomo lijden.

FOMO? Kent u dat niet ? Ach, had dat gezegd ! ;-)

Fomo staat volgens die columnist voor 'fear of missing out [on all kinds of things, zeg ik er nu maar bij]' en is een symptoom of syndroom dat Facebook dreigt te veroorzaken of nog te stimuleren. Want wat gebeurt er ? U leest wat uw vrienden aan het doen zijn, vergelijkt heel snel met uw leven en denkt dan uiteraard: wat? Doen zij dat ? Nou, dan zou ik het ook moeten doen !' Althans, zo zag de columnist het.

Ik vind het helemaal niet onzinnig. Deze maatschappij houdt van musts: intussen zijn het eerder aanraders geworden, maar toch, ook na '68 waren er musts, al waren die dan niet langer religieus, uiteraard. Wat vreemd toch: autonomie en een stuk individualisme worden gepromoot, en toch gelden hier algemene adviezen... In elk geval: ik denk dat de musts al bij al nog onschuldig waren, terwijl velen nu het slachtoffer (en willoos vaak) worden van de maatschappij - en dus acuut lijden aan fomo, lijkt mij. Het is maar een van de nieuwe soorten druk die wij nu kennen, naast prestatiedruk, enz.

De trappistinnen niet dus. Zij leven ver van de wereld, en krijgen dus weinig impulsen, en als ze er al krijgen, dan zijn ze eigenlijk sterk confronterend, want de grenzen zijn duidelijk: de tuinmuur, de voordeur, en dat is het.

Ach, het doet denken aan schaarste en overvloed. Wie heel veel krijgt (en dat niet beseft), ervaart schaarste. Wie weinig krijgt maar er zich bewust van is, ervaart overvloed. De moderne maatschappij is kampioen in de schaarste: als die er niet is, creëert zij die wel...

 

 

 

23:06 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (2) | Tags: fomo, trappistinnen, brecht, missing, druk |  Facebook |

08-02-10

Karrentrekkers en locomotieven, naast...

... naast coördinatoren en managers.

Het thema is al vaker aan bod gekomen: moéten we 'dure' woorden gebruiken, of kan het ook eenvoudig ? Is jargon onvermijdelijk of ... ?

In de voorbije dagen botste ik op deze twee woorden, die niet helemaal de inhoud 'coördinator' en 'manager' dekken, maar toch in de buurt zitten. Ik vind ze vooral mooi. Waarom echter? Ik heb er even over nagedacht en ik vermoed: omdat ze niet louter denotatief zijn (ze geven niet alleen de betekenis aan, verwijzen niet louter), maar metaforisch - en daardoor mooi.

Natuurlijk is er een gevaar aan metaforen: er komt meer mee dan louter de betekenis. Een metafoor kan net kracht hebben door zijn verbeeldingskracht, zoals ook poëzie, maar is ook een soort ongeleid, of halfgeleid projectiel. Met dat beeld komen namelijk geregeld andere betekenissen mee. Niet iedereen associeert bijvoorbeeld evenveel positiefs (of negatiefs) met dat beeld, als een ander. (Ik geloof dat metaforen daarom soms berucht zijn in de wereld van de logica, omdat een aantal mensen dan reageert op basis van de metafoor, en niet meer op het voorwerp ervan, de realiteit. )

Anderzijds vind ik de 'stadhuistermen' wat te gemakkelijk, wat te bombastisch. Ze maken vaker meer indruk dan nodig. Iemand die in de praktijk coördineert krijgt soms niet het aanzien van iemand die die 'kwalificatie' op zijn visitekaartje kan zetten. Mijn probleem met bepaalde modieuze Engelse termen is dat ze mist spuiten - en zelfs een heel speciaal soort mist: enerzijds verduisteren ze vaak, maar anderzijds heeft de mist ook het effect van een vergrootglas. De functie lijkt vaak indrukwekkender dan ze in wezen is.

Ze zijn trouwens nieuw. Vroeger had je voorzitters, secretarissen, medewerkers, maar nu krijgen ze veel vaker 'specialiteiten', lijkt mij. Een gevolg van een organisatiecultuur, denk ik. En een typisch gevaar daaraan lijkt mij dat het middel (organisatie) een doel wordt. Lijkt mij !!!

Nu, misschien speelt hier vooral een 'allerindividueelste emotie' mee: mijn appreciatie voor beelden (en hun frisse blik op "bekende" realiteiten), en eventueel zelfs een stuk afgunst ??? Ik hoop van niet, maar soms denk ik dat ik overreageer. Toch ben ik er behoorlijk van overtuigd dat mijn basisaanvoelen niet ongegrond is.

 

 

 

 

04-02-10

Faits divers, anekdotes en België

Deze woorden stonden centraal in de actualiteit van de voorbije dagen. Franstalige Brusselse politici hadden het over een 'fait divers', anderen over een 'anekdote', meen ik, terwijl de Vlamingen een onderliggende zware dreiging onderkenden.

Even vroeg ik mij af: is dit echt een verschil in inschatting, of heeft een en ander eerder te maken met een woordkeuze? Even dacht ik: misschien betekenen die termen eerder dat het losstaande feiten zijn, dan wel dat ze niet erg zijn. Dan blijft er weliswaar nog altijd een probleem, maar er zou toch één misverstand uit de weg geruimd zijn. In elk geval lijkt de discussie mij vooral te gaan over de frequentie, minder over de zwaarte van de misdaad op zich.

Nu, 'fait divers': met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid denk ik dat dit overeenkomt met onze 'varia', tegenwoordig met 'WVTTK' (wat verder ter tafel komt). Dus: gevarieerde, uiteenlopende berichten, maar vooral kleine, korte, onbelangrijke. (Soms blijken die toch belangrijker, maar kom...)

Vervolgens : 'anekdote'. Even nagevraagd op etymonline.com. Verklaring: "1670s, "secret or private stories" om te beginnen. Dus: een allusie op het feit dat een en ander minder belangrijk is, lijkt mij.  Oorsprong in het Grieks: anekdota, "things unpublished". Vermoedelijk impliceert dat: minder belangrijk. Hoewel: dit spel van geheimen, van geruchten, klinkt plots anders als het insinueert dat die kleine dingen verborgen werden gehouden omdat ze gevaarlijk konden zijn. In elk geval evolueerde het woord nadien tot 'amusant verhaaltje' nu, iets leuks in de marge.

Maar opvallend: de scheidingslijnen tussen de diverse meningen in deze lijkt parallel te lopen met de voertaal, zowaar over de partijgrenzen heen, één enkele 'dissidente' stem niet te na gesproken. Typisch Belgisch? Mijn hypothese is dat de verschillende taal en het gebrek aan nationale (federale) media leidt tot totaal andere mentaliteitsevoluties (door een totaal ander soort informatie of alvast focus) en dus ook tot grenzen tussen diverse in principe nogal gelijkgestemde partijen (socialistisch, liberaal, christen-democratisch). Alleen Groen/ Ecolo lijkt soms wat meer op eenzelfde lijn te zitten - en mijn indruk was ook dat de Ecolo's in verhouding het best of het meest Nederlands spraken, vermoedelijk vanuit een stuk unitaristische overwegingen...