16-02-10

Schuld, monocausaliteit en on-genade

Verschrikkelijke ramp in Buizingen, verschrikkelijk. Vooral het leed, dat voor de media anoniem blijft. We kunnen wel vermoeden wat er bij een aantal gezinnen (en misschien soms jonge) is gebeurd want  als een spitsuurtrein wordt aangereden, dan zijn vooral beroepsactieve mensen het slachtoffer: de getuigen van gisteren waren allemaal dertigers, veertigers, weinig vijftigers. Dit zijn dan traumatiserende omstandigheden voor hen.

Opvallend dat dat in de vooral audiovisuele media geen aandacht krijgt. Wel 'feiten': aantallen (slachtoffers), reddingswerkzaamheden, omstandigheden van het ongeval en dan vooral - zo lijkt het toch - de vraag naar schuld. Vanmorgen hoorde ik het nog: de boeman, de zwartepiet doorschuiven, aansprakelijkheid, ... Schuld dus!

Mij lijkt dat wij nauwelijks nog kunnen verdragen dat iets 'zomaar' gebeurt, door bijvoorbeeld onwaarschijnlijke samenlopen van omstandigheden. Ik bedoel... In 'DS' bv. as ik niet al te lang geleden interviews van mensen die ondanks veilig rijgedrag mensen hadden aangereden (kind plots van achter een auto, enz.). Als die mensen het ongeluk hebben dat de verwanten van het slachtoffer de 'lotsdimensie' niet erkennen, dan wordt hun leven gruwelijk - nog gruwelijker dan het al is door dat ongewilde ongeval.

Voor ik doorga: uiteraard moeten wij vermijden, voorzorgen nemen, de omstandigheden onderzoeken. Zeer zeker. Zeker moeten wij een en ander via wetten en regels proberen te regelen. Maar ik denk dat het noodzakelijk is dat we ook een soort 'fatum' onderkennen. Of minstens de inbedding van een bedrijf in een meedogenloze economische context, waarbinnen het bijzonder moeilijk is alle partijen tot hun recht te laten komen door de (gecreëerde) schaarste, en vooral de belangen van alle partijen.

Mij lijkt dat een en ander het gevolg is van een autonomiedenken: schuld moet dus ook persoonlijk zijn, of minstens aan een instantie toegeschreven kunnen worden. Ook al omdat dat toelaat een schietschijf, een zondebok, een... pispaal, te vinden om emoties op af te reageren. Het gevaar is echter dat ons huidige 'schulddenken', na een instant-analyse schuldigen ont-dekt/ 'blootlegt', zonder onderzoek ten gronde (nu EU, de spoorwegen, de minister), en dan het mes in de wonde draait, als een grootinquisiteur... Ik las net nog in 'DS': een mediacriticus dringt erop aan dat medie moeten leren erkennen dat ze het (nog) niet weten.

Nog een aspect is democratie in deze. Een totalitair systeem laat toe sneller te reageren, een democratie moet het hebben van 'checks and balances', waardoor de procedure, bv. met Europa, haar beslag moet krijgen. Dus: tragisch uitstel door een beter 'systeem'.

Opvallend trouwens dat de media geen middelen vinden om ook rouw aan bod te laten komen. De journaals lijken hun enige taak te zien in het verslag geven en het duiden, maar deze menselijke dimensie ontbreekt nagenoeg totaal, lijkt mij. Het is ook de moeilijkste, akkoord.

Ik zie een tragisch samengaan resp. conflict tussen autonomiedenken, democratische werking en dwingende, blinde economische logica: we willen individuen verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid geven, ook alle partijen inspraak geven, terwijl anderzijds de economie het individu, en geregeld zelfs CEO's en/of EU, de wapens/ het roer uit handen slaan. Dan past een gewoon schuldbegrip niet meer. Het begrip 'monocausaliteit' moeten we uit het woordenboek schrappen.

Maar ik ontken niet dat alle mogelijke voorzorgen moeten worden getroffen door eerst te onderzoeken wat er net is gebeurd. Maar iemand beschuldigen of aanklagen moet later gebeuren. Mensen die niet direct schuldig izijn, moeten niet in ongenade vallen - of gestort worden. Ten andere: het is te simpel te verklaren dat er gewoon goede en slechte rechters, politieagenten, zijn. Betere en slechtere, zeker, maar geen simplismen graag. En genade.

 

 

 

 

09:55 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.