31-10-09

Vlam, daar is de DAM !

Het referendum in Antwerpen is voorbij. Er ligt een bom onder de brug, de tunnel hangt te hangen, en van de BAM rest alleen de DAM.

Ik vind dit interessant. De BAM raakt gediskrediteerd. Het is duidelijk dat de Lange Wapper er niet komt, of zeker niet in die vorm. Maar wat dan wel? Het ei uit de hoge hoed heet DAM: voor duurzame Antwerpse mobiliteit of zo. Moet wel goed zijn, want het is dit keer zelfs duurzaam. Waw !

Maar het letterwoord is in nog een ander opzicht interessant. Her verschilt slechts één letter, en het rijmt zowaar op 'BAM'. Zou dat iets kunnen betekenen ? Bijvoorbeeld: dat de Lange Wapper er niet komt, maar vermoedelijk iets gelijkaardigs ? Dat geluid kon je al horen, maar...

Eigenlijk werp ik gewoon die idee op, omdat je je kan afvragen hoe belangrijk zo'n mini-verschil is, of je daaruit conclusies mag trekken...

'Nomen est omen', heette het. Maar welk ?

18:14 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: bam, dam, lange wapper, duurzaam |  Facebook |

Geen Chinees, wel Latijn - en een toetje

Ik las net een column van Rik Torfs. Over kerk, de waan van de dag en Latijn.

decoration
Hij neemt het op voor het Latijn. Hij lacht allerlei bewaren weg, met ongelooflijke zinnetjes: " (...) dood genoeg om te doen nadenken". Of nog: Latijn "is cultuur, is geschiedenis, is denken, is afstand nemen, is spotten met de waan van de dag", schrijft hij. En ik volg hem: nu willen we te vaak hapklare brokken, en moet de inhoud als het ware aan de oppervlakte liggen. Wij willen directe bruikbare, consumeerbare argumenten, of kanonballen, geen ingewikkelde strategisch-tactische overwegingen -- die misschien veel zinniger zijn. Afstand nemen van de waan van de dag: akkoord. En dus ook een ander soort taal graag.

Die man kan schrijven als geen ander - al is dat misschien wat fors. Het columngenre ligt hem als geen ander. En hij hanteert niet de klassieke directe schampere stijl, maar een soort ironie, die wel, naargelang de lezer, sarcastisch of cynisch kan overkomen, lijkt mij. En in tegenstelling tot de meeste columnisten verbergt hij zich eerder, of hij poneert zijn eigen standpunten met een soort dubbelheid, dat je eigenlijk niet meer weet of hij het meent of niet.

Zo vraagt een mens zich af hoe je het moet interpreteren: als meer dan een spel? Als een optie om te kiezen en niet te kiezen? Zo houdt hij van het credo in het Latijn omdat hij dan minder moeite heeft met de inhoud, en meer schoonheid ontwaart. Interessante kwestie: wat betekent dan dat Credo ?

Ik vind het niet onzinnig, wil hier niet onmiddellijk het proces maken, maar het lijkt ambigu, eventueel hypocriet, safe, wat goedkoop. Hij 'laat zich niet pakken'. En anderzijds herken ik er iéts in: nu worden mensen veel te snel 'gepakt' op één iets. En bij een te sterke overtuiging dreigt ideologie en -ismen.

Nu tot slot twee anekdootjes:

- 'Ik voel mij gepakt': zo reageerde ooit een lichtgewichtdame (of toch zeker niet te diep of ver denkende dame) op een onverwachte opdracht van haar directeur (die voor haar zeker geen bedreiging kon vormen), in het openbaar nog wel. Hilariteit.

- Veni, vidi, vici kennen we allemaal als het devies van Julius Caesar. Dat van bijvoorbeeld Don Juan daarentegen zou kunnen luiden : 'Vidi, vici, veni' --- met dank aan Guy Deutscher in The Unfolding of Language.

11:07 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: latijn, torfs, niet pakken, credo |  Facebook |

29-10-09

'Laten', '-letten', 'laat'...

Vraag: zou er een verband zijn?

In mijn dialect kennen wij 'letten'. Enkele voorbeelden:

-  "Ik zal niet lang letten [je bezighouden]".

-  "Is er geen belet [niets dat hindert] ?" - of dus: stoor ik niet ? Mag ik binnenkomen?

- "binnen een letje" zal hij komen: straks dus.

Ik vroeg mij af of woorden in het AN daarmee verwant zijn. En jawel: beletten natuurlijk, hinderen.

En "laten" ? Nu is het nog niet 100 % zeker, want in het Gotisch verschillen beide al/ nog, maar vermoedelijk - zo lijkt nu - door een ablaut van hetzelfde werkwoord (een andere klinker dus, zoals bij onze 'sterke' ww.). Trouwens, in het Engels heeft er ook een 'let' bestaan, nu nog een verouderd synoniem van 'hindrance'.

Het sterkste is wel;

 - laten: niet hinderen

- letten: hinderen

En dat van één werkwoord ???

08:49 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: letten, laten, hinderen, laat |  Facebook |

24-10-09

En nu 'vreemden'...

Een Ecuadoriaanse historica op Radio1 zette mij aan het denken toen ze reageerde tegen de titel van Mark Elchardus' nieuwe boek: 'Vreemden'. Op de Phara-bladzijde van canvas.be lees ik daarover : "Zo stelt hij voor om niet langer te spreken van “allochtonen” of “nieuwe Belgen” (“de nieuwe Belgen zijn waarschijnlijk ook de laatste Belgen”), maar van “vreemden”." Maar in elk geval was de Latijns-Amerikaanse - die enorm goed Nederlands sprak, beter dan bijna alle Franstalige ministers - daardoor niet gecharmeerd.

decoration

Ik meen mij te herinneren dat het erom ging dat het woord 'vreemden' nog altijd categoriseert. Ik herinner mij dat ik ooit, in 1979 of zo, als prille leerkracht Nederlands in het middelbaar, de opdracht gaf een opstel te schrijven over gastarbeiders. Of nee, over 'gastarbeiders'. Want de naam is niet meer puur referentieel. Er werden uitsluitend bepaalde gastarbeiders bedoeld: die uit de buurlanden hoorden er niet toe. 

 Toen ging het nog over een vooral theoretisch probleem: het was nog geen heet hangijzer, en volgens mij omdat toen nog heel veel van de migranten in Limburg woonden, niet in groepen of getto's, maar tussen de anderen, waardoor de integratie ook veel vlotter kon. "In de mijn zijn we allemaal zwart", kon je horen - en ik denk dat het ergens steek houdt, maar meer dan letterlijk natuurlijk.

Verschrikkelijk hoe nadien, 'dankzij' het VB, het hek van de dam raakte: ze werden 'migranten' (kil), en vervolgens 'allochtonen', en racisme was zowaar niet langer uit den boze. Duidelijk weer groepen, getypeerd op basis van één kenmerk. Voor een stuk een heel gangbare werkwijze (de ouderen, de jongeren, de Vlamingen, de Belgen, ...), maar soms natuurlijk mede oorzaak van discriminatie: omdat zo groepen gecreëerd worden en gedefinieerd, maar ook lett. en fig. geïsoleerd en eigenlijk letterlijk ook 'gedis-crimineerd', onder-scheiden. [Tussen haakjes: definiëren betekent ook letterlijk 'aflijnen'.]

Ik denk gewoon dat elke naam, pardon, benaming in deze een struikelblok zal blijven. Omdat ze een groep aflijnt die sowieso geregeld geviseerd wordt. En natuurlijk ook odat onderliggend een mechanisme meespeelt: angst voor het/de andere, en dus a fortiori de/ het vreemde. Het kan onderdrukt worden, maar het blijft een primitieve drift, vrees ik, die je makkelijk weer kan aanwakkeren - terwijl een - eh - Leitkultur of zoiets net hun rechten of liever de principiële  sympathie of minstens openheid voor die mensen moet aanzwengelen...

11:22 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: vreemden, elchardus, categorie, discrimineren |  Facebook |

23-10-09

'Een ...leraar': een rare ?

Eerst al een dilemma. Normaliter had ik hierboven 'cementleraar' willen schrijven, maar net bij het opstellen besliste ik dat niet te doen. Omdat ik anders niet consequent lijk te zijn met mezelf.

Ik bedoel: ik vind het een soort... misdaad die leraar de naam 'cementleraar' te geven. Ik bedoel: door dat 'simpel' substantief (samenstelling) wordt de essentie van de leraar gereduceerd tot zijn fout (misdaad ?). Want: een verwijt op basis van een substantief komt veel sterker over dan een adjectief. "Je bent te kritisch" klinkt als sneeuw of een ijspegel (die smelt voor de zon), terwijl "Je bent een kritikaster" als een dolk klinkt die ook op langere termijn beschadigt. Want een adjectief voegt toe, terwijl een substantief (schijnbaar) verwijst naar de substantie, het karakter bijvoorbeeld.

Opvallend ook: geen kat kent zijn echte naam. Nu, anderzijds kan u dat ook een voordeel vinden. En nog opvallend: ik wou het zelf kiezen als 'lokspijs' voor u - en dus gebruik maken van die herkenbaarheid.

Tussen haakjes: door de media is zo iemand zowat veroordeeld voor zijn schuld bewezen is. De feiten zijn immers voldoende onder ogen gebracht, vooral ook met beelden, die in het beste geval ook nog geduid werden waardoor bleek dat zulke leerkrachten het niet onder de markt hebben. Maar de verdenking in de media brengen houdt eigenlijk al in dat de rook aanwezig lijkt, die een vermoeden van vuur staaft: geen rook zonder vuur, inderdaad. Tja, jammer.

En eigenlijk kan dat niet, vind ik.

 

09:43 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: cementleraar, substantief, rook, adjectief, vuur |  Facebook |

16-10-09

'Peperduur'

Ik geef Nederlands aan Europeanen, en telkens bekruipt mij de 'lust' om te vragen hoe zij iets vertalen, vooral met welke metafoor.

Bijvoorbeeld: 'peperduur'. De Franstaligen verwijzen eerder naar zout: 'c'est salé'. De Bulgaarse: 'goudduur'. -- Ik zocht nog even via nicetranslator.com, maar die maakt van 'peperduur' 'extravagant'. Niet wat ik wil.

Een Duitse zegt 'schweineteuer', maar volgens mij eerder omdat je niet graag geld betaalt, dan wel omdat een varken veel geld kostte. En een Hongaarse : 'gifduur' of 'duur als gif'. Maar volgens mij zitten we hier in een aparte categorie: de vergelijking slaat niet meer op de prijs, maar wel op het gevoel dat we erbij hebben: het is te duur.

09:59 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

12-10-09

Chinees voor u !

Nee, ik ken geen Chinees, maar ik las - zoals sommigen onder u heel zeker - ook al van die prachtige metaforische interpretaties van Chinese ideogrammen. Was de verklaring van 'elektriciteit' niet iets als 'hemelse kracht' ?

Ik interviewde net een boeiende ondernemer, die uit interesse ook Chinees leert. Die was wild enthousiast over het woord 'ondernemen' in het Chinees, dat hij ontcijferde/ uitlegde als : 'laat een idee in je hart groeien en bloeien' of iets dergelijks. Je zou voor minder lyrisch worden als je een idealistisch, enthousiast ondernemer bent.

decoration

Maar ik achtte het nuttig om dat toch even te doublechecken, wat ik graag doe via de in mijn ogen bijzonder interessante site : forum.wordreference.com.

De eerste correspondente was heel verrast over die interpretatie, maar kon er begrip voor opbrengen, omdat het eerste ideogram drieledig is, met elementen als 'zon', 'hart' en 'plaatsen'. maar de duiding was niet... eenduidig, stelde ze.

De tweede was nog kritischer. "Dit is volksetymologie; als je echt aan etymologie wil doen, dan is er 'back-breaking study' nodig", vond hij. En hij wees erop dat die driedeling niet klopte: hij onderkende er alleen de tekens voor 'klank' en voor 'idee/ gedachte' in, en in de combinatie herkende hij dan "vitality, vim, vigor, hustle-and-bustle" of dus activiteit, bezigheid; met andere woorden: 'business', in eerste instantie letterlijk.

Moraal van het verhaal: etymologie is verleidelijk en gevaarlijk. Wishful thinking is een bijzonder gevaarlijk vertrekpunt voor etymologie en wetenschap (zeg dat ook maar aan de 'echte' wetenschappers !). En toch durf ik denken dat je zelfs van volksetymologie mag uitgaan, als je  dat maar vermeldt. Net zoals loopings - luchtvluchten ;-) - leuk kunnen zijn, vind ik dat gedachtevluchten dat ook mogen zijn - maar dat de lezer gewaarschuwd moet worden....

 

07-10-09

'Zekerheid'

Ik moest in de vorige dagen denken aan het woord 'Sicherheit' in het Duits. Het betekent namelijk zowel 'zekerheid' als 'veiligheid' - en als je vertaalt, dan moet je dat soort knopen proberen door te hakken. Ik koos voor 'houvast', en dat is net even dubbelzinnig, denk ik. Wij kennen dat ook wel een beetje: 'sociale zekerheid' is vooral 'sociale veiligheid', lijkt mij, heeft niets met intellectuele zekerheid te maken.

Even gepolst bij Duitsers op een forum of ze daar last van hadden. Blijkbaar niet: de context verheldert genoeg. (Ik moest er wel meer geven, want de zin die ik gaf volstond niet echt om te beslissen, leek mij) Nu, geen verwijt. Ik vind het vooral interessant.

Ik vond het namelijk eerder natuurlijke dubbelzinnigheid, dan wel twee verschillende betekenis.

En ik vermoed dat de etymologie dat bevestigt: 'zeker' is vooral 'se-cura', zonder zorgen. En ik denk dan verder: die zorgen kunnen het gevolg zijn van

(a) twijfel, intellectuele (of spirituele ?) onzekerheid,  en (b) fysieke (en materiële, financiële) onveiligheid.

 

 

21:34 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (2) | Tags: zekerheid, veiligheid, zorgen |  Facebook |

05-10-09

Empowerment !

Na al die taalkunde van de voorbije dagen, een maatschappelijk thema: 'empowerment' van vrouwen in het Zuiden, een thema dat ik gisteren, zondag, in Brugge hoorde behandelen op een activiteit van Oikocredit (een microfinancierings-ngo, laten we zeggen). De foto hieronder verwijst naar de Shambali Trust (shambalitrust.org).

decoration
Opvallend: eerste vraag was wat 'empowerment' betekent. U vindt allerlei definities, maar ik redeneer even vanuit het woord:

 - power: is kracht voldoende om vrouwen nadien macht te laten verwerven? Of sluit macht uit dat de tegenspeler nog macht heeft ?

- empower : in hun kracht zetten, of in (de) macht

- is vorming voldoend voor die kracht ?

- geeft een microfinanciering ook al een vorm van macht ?

- kan die 'power' er komen als niet meteen ook de cultuur verandert ?

In elk geval bleek dat vrouwen echt geholpen werden, zelfs door dure, kortlopende leningen, maar dat vorming even wezenlijk is.

15:10 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: empowerment, power, macht, kracht |  Facebook |

04-10-09

Over fluiten, broekspijpen en mouwen

Door over die pijpen en slangen na te denken, stond ik ook stil bij mouwen. Ik geef aan waaraan ik nog dacht, na de voorlaatste bijdrage over pijpen in al hun vormen.

decoration
1. 'Pijp' in het Duits, 'pfeifen'/ 'Pfeife', verwijst vaak naar twee betekenissen: het rookinstrument en het muziekinstrument. of als u wil naar het zelfde voorwerp dat we op twee manieren gebruiken: om op te blazen, of om aan te zuigen. Een scheidsrechter 'pfeift' met name in het Duits. (Zoals gezegd: hebben wij in het Nederlands ook nog gedaan, maar nu meer : wij fluiten alleen nog. Maar de dubbelzinnigheid van 'fluit' en 'pijpen' is behouden... )

2. Andere vraag zonder antwoord tot hiertoe: zouden er talen zijn die voor mouw en broekspijp hetzelfde soort woord hebben? In het Fins lijkt het alvast niet het geval. Misschien elders...

11:48 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: pijp, fluit, pfeife, mouw, broekspijp |  Facebook |

01-10-09

Een andere kijk op taal

Ik kende de titel van het boek van Joop Van der Horst, 'Het einde van de standaardtaal', maar ik wist niet... dat het zo interessant was !

 

decorationIk bedoel: 'het einde van de standaardtaal' is slechts één fenomeen dat wijst op een totale verandering van de kijk op taal. Hij noemt het het einde van de renaissancevisie, die talen aflijnde - terwijl hij eerder een continuum ziet -. De nieuwe visie erkent veel meer de ontwikkeling van de taal en probeert niet die stil te leggen (met grammatica's, normatieve lexicale regels), ze ruimt ook veel meer aandacht in voor de gesproken taal en de informele taal (nu ook door de nieuwe media), waar de boekdrukkunst dwong tot een focus op eenheid, geschreven taal (en dus een nieuw begrip van waarheid - zie 'Dangerous Words' van Gary Eberle), enz.

 

 

Mijns inziens heeft de man met dit m.i. schitterend cultuurhistorisch essay iets aangevoeld van een ontwikkeling die zich nu voordoet - met gevolgen op meer dan taal. Is dat niet een soort nieuw paradigma, dat verdere verkenning verdient ?

08:40 Gepost door JanG in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) | Tags: joop van der horst, standaardtaal |  Facebook |